Vrijdag 19 maart: Fotografie lezing door Hannes Wallrafen en Bert Verhoeff

 

Hoe verhouden beeld en geluid zich tot elkaar? Als je tegelijk kijkt en luistert, zoals we met de televisie doen, dringt de betekenis van het geluid pas tot ons door als we het geluid uitzetten. Omgekeerd kun je al luisterend naar de radio uitstekend afwassen, maar niet televisie kijken of een fotoboek inzien. Wil je geluid goed horen dan helpt het om je ogen te sluiten. In een tentoonstelling waar beeld en geluid gelijkwaardig naast elkaar bestaan heeft het geluid een kwetsbare positie; het geluidswerk delft in een ruimte snel het onderspit ten opzichte van de geluiden in het hier en nu. Voor een foto kunnen we de ogen sluiten of de blik afwenden, maar oren staan altijd open.

Geluid is voor een slechtziende bij uitstek de manier om zich een ruimtelijke voorstelling van de wereld te maken. Gesproken woord is tegelijk klank en betekenis. Klank dringt diep door in ons onderbewuste en is een krachtig voertuig voor de herinnering. Zoals een gezicht kun je ook een stem uit duizenden herkennen. Een foto is tegelijk afbeelding en voorstelling, onderwerp en interpretatie.

Audiografie en fotografie zijn beide sterke media in het documenteren van een gelaagde werkelijkheid. Geluid stelt de beleving centraal en doet een beroep op de duur van tijd, fotografie analyseert de werkelijkheid en vat haar samen in een moment. Een foto benadrukt het voorbij zijn.

Audiograaf Hannes Wallrafen (1951) en fotograaf Bert Verhoeff (1949) werkten samen in het project ‘Kuiven en Kraplappen’, een bijzonder document over de cultuur van Bunschoten Spakenburg. Reinie van Goor, die er vandaan komt, realiseerde zich dat deze cultuur met zijn kenmerkende dracht en gebruiken langzaam maar zeker aan het verdwijnen is. Zij nodigde Wallrafen en Verhoeff uit om dit in geluid en beeld te documenteren. Vervolgens werd het project in 2009 als expositie getoond in de Melkweg in Amsterdam en in het museum van Spakenburg; ook verscheen er een boek met geluids-cd  en tekst van Reinie van Goor. Het geluid en de foto’s werden - op één na - door Wallrafen en Verhoeff onafhankelijk van elkaar gemaakt en pas in de expositie en het boek bij elkaar gebracht. Een uitzondering vormt de groepsfoto van 100 Spakenburgse vrouwen in klederdracht. Wallrafen nam tijdens het maken van de foto het geluid op; waar de foto een momentopname is onthult het geluid het proces ernaartoe. Je hoort het gelach, het gepraat en het dialect van de vrouwen en ook de aanwijzingen van Verhoeff; het geluid creëert een sterke aanwezigheid. De foto stolt de tijd; al deze vrouwen in hun mooiste kleren tegen de achtergrond van het water - eens het IJsselmeer met in de verte moderne windmolens en twee oude botters vat de situatie in één keer samen. Het toont ook de analytische blik van Verhoeff op het onderwerp: het samengaan van traditie en vernieuwing.

Hannes Wallrafen is bekend als fotograaf, maar werkt de laatste jaren - gedwongen door slechtziendheid - als audiograaf; Bert Verhoeff geniet bekendheid als fotojournalist van o.a. de Volkskrant, maar legt zich sinds enkele jaren toe op langere projecten, tentoonstellingen en boeken. Wallrafen en Verhoeff : over de kunst van het documenteren in het perspectief van hun samenwerking en hun individuele ontwikkeling.

 

Ienke Kastelein, 2010